Franse filatelistische termen

Deze rubriek geeft u een overzicht van de meest voorkomende Franse filatelistische termen vertaald naar Nederlands. Daar taal iets dynamisch is en ook de filatelie hier geen uitzondering op is, willen wij u verzoeken om mee te helpen deze rubriek up-to-date te houden. U kunt uw aanvullingen en eventueel nieuwe termen doorgeven aan de webmaster. Hij zal ze graag voor u verwerken in dit bestand.

Affranchissement Frankering
Ambulant Een postkantoor dat in een treinwagon is ingericht t.b.v. het sorteren van poststukken die bij elk station kunnen worden aangenomen en afgegeven.
Aminci Dunner gemaakt; kan gaan om ‘n dun plekje in een zegel of het kan de hele zegel betreffen
Ancre Anker in de afstempeling gebruikt bij scheepspost.
Annul.typographique Frankeerzegels die op krantenpapier zijn geplakt en waarover de krantentekst wordt gedrukt, zodat daarmee het zegel ongeldig wordt gemaakt.
Annulation Vernietiging; ongeldigmaking (van zegelwaarden) door opdruk
Annulé Opdruk op zegels die gebruikt worden bij de instructie van medewerkers van La Poste; ongeldig voor frankering.
Après le départ Stempel dat aanduidt dat het poststuk is gelicht na het vertrek van de bestelling.
Ballon monté Speciaal soort brief die tijdens het beleg van Parijs (1870-71) met luchtballonnen (die post hebben vervoerd) is meegenomen om dan in het onbezette gebied te worden afgeworpen
Bande Strip van meerdere verschillende zegels aan elkaar. Bij roulette zegels strip bestaande uit het maximaal aantal zegels aan elkaar waarvan er slechts een een nummer heeft op de achterzijde (meestal 5 of 10).
Bande de phosphore Fosforescerende verf band over de hele hoogte van de zegel. Zie ook Barres phosphores. Let op: tot medio 2012 kenden we slechts “barres phosphores”. Sindsdien zijn er de “bandes” die continu doorlopen over 10 zegels. Bij een op de 10 is er een onderbrekning te zien.
Barre de levée Verticaal streepje in de eerste regel van het bloc dateur, met links het nummer van de lichting en rechts het datum cijfer.
Barres phosphores vrijwel rechthoekige strepen fosforescerende verf over ca 90% van de zegel
Bâton Lettertype (meestal in stempels) van rechte letters zonder streepjes (schreven).
Bienfaisance Weldadigheid
Blind Zahn Ontbrekend gat in de tanding
Bloc dateur Datum-blok; middelste deel van een rondstempel dat de datum en soms ook de tijd aangeeft.
Bloc(- feuillet) Blok bestaande uit meerdere postzegels in een velletje.
Boîte mobile Mobiele brievenbus b.v. aan trein of autobus
Bon à tirer Proefdruk op grond waarvan toestemming tot drukken wordt verleend
Bordeaux Zegel van het type Cérès, dat gedrukt is tijdens de Frans-Duitse oorlog 1870-71 inhet onbezette deel van Frankrijk (Bordeaux) en dat wezenlijke verschillen vertoont met het Cérès-zegel van vóór die periode.
Boules de Moulins Loden kogels die tijdens het beleg van Parijs (1870-71) met brieven gevuld in het stadje Moulins in de Seine werden geworpen, om dankzij de stroom in Parijs te belanden.
Bureau ambulant Zie ambulant
Bureau auxiliaire Hulppostkantoor
Bureau de passe Postkantoor dat verzending in een bepaalde richting verder verzorgt
Bureau de quartier Wijkpostkantoor
Bureau rattaché Aangesloten postkantoor b.v. een klein hulppostkantoor dat ressorteert onder een naburig groter kantoor.
Burelage Ondergrond in het zegelbeeld van een meestal fijn, golvend netwerk.
Cachet à date Datum stempel
Cachet d’arrivée Aankomststempel
Cachet de départ Vertrekstempel
Cachet de fortune Toevalligheidsstempels, geplaatst op zegels die veelal niet op normale wijze waren afgestempeld.
Caractères De in het zegelbeeld gebruikte lettertypen
Carnets Postzegelboekjes
Case Kast (vgl letterkast) positie in een zegelvel.
Centrage Centrering van het zegelbeeld op de postzegel. Tot ca. 1930 had men nogal problemen bij het aanbrengen van de tanding waardoor sterk gedecentreerde zegels uit deze periode bestaan.
Cercle ondulé Golfrand van een rondstempel
Cérès Godin van het koren, symbool van welvaart; zegelkopje op verschillende vroege emissies w.o. de eerste.
Certificat d’expertise Keuringscertificaat voor echtheid.
Chargements Aangetekende waarde
Charnière (gevouwen-scharnierende) plakker
Choix Keus ; premier choix = eerste keus, deuxième choix = tweede keus, etc. Kwaliteitsaanduiding.
Coin-daté Hoekdeel van een postzegelvel waar de datum staat vermeld waarop het vel is gedrukt; het bevindt zich als regel rechtsonder in het vel.
Colieco Goedkopere (pakket)besteldienst zonder gegarandeerde maximale tijd. (vgl. Colissimo)
Colis postaux Per spoor vervoerde postpakketten
Colissimo Expresdienst met gegarandeerde bezorging binnen 24 uur. Sinds 1989. (vgl. Colieco)
Commémoratif Herdenkings (zegel)
Contre seigns Portvrijdom (verzending en ontvangst)
Convoyeurs Postagenten, die meestal in een gereserveerde coupé van een trein de meegevoerde post behandelden.
Cote Prijs volgens ‘n catalogus.
Couché Impression couché – liggend gedrukt (zie ook guilloche)
Couché (papier) zeer wit glad papier waarop de afdruk beter tot zijn recht komt
Coupé (timbre coupé, sur lettre) Gesneden (meestal gehalveerde, zegel op brief)
Couronne (als regel) het bovengedeelte van de tekst in de rand van een rondstempel
Courriers convoyeurs De postdienst, verzorgd door een postbeambte, aan wie daartoe een gereserveerde treincoupé ter beschikking werd gesteld. De beambte gaf aan ieder station de betrokken postzak af en nam brieven in ontvangst voor de volgende plaatsen. Aanvankelijk plaatste hij op deze brieven zijn stempel op de achterkant.
Cours d’instruction School van La Poste waar de verschillende functionarissen worden opgeleid en waar men gebruikt maakt van speciaal voor dit doel vervaardigde zegels.
Cylindre Combinatie van meerdere (b.v. 3) aan elkaar bevestigde viroles/drukplaten.
D.O.M. Afkorting van Département d’Outre Mer = Overzeese Departementen; bij Frankrijk behorende voormalige koloniën die niet zelfstandig werden, maar als departementen bij het moederland zijn gaan behoren (Guadeloupe, Martinique, Réunion, Guyane)
Daguin type Speciaal type tweedelig-datumstempel, genoemd naar de uitvinder van deze (hand-)stempelmachine
Décentré Niet goed t.o.v. de tanding gecentreerd zegelbeeld; ongelijke randen.
Dentelé – Dentelure Getand – Tanding
Distingo Enveloppe van versterkt papier voor het verzenden van belangrijke documenten
Distributeur automatique Postzegel automaat
Effigie Afbeelding
Emission Uitgave, emissie
Empire Zegeltype met afbeelding van Keizer Napoléon III in gebruik van 1853 tot 1871
Entiers postaux Postwaardestukken
Épreuve d’artiste Proefdruk van de uiteindelijk goedgekeurde gravure gesigneerd door de kunstenaar
Épreuve de luxe Ongesigneerde afdrukken van een zegel. Ze werden gemaakt om na verschijnen aan enkele officiële persoonlijkheden te worden aangeboden. Via onduidelijke kanalen zijn er exemplaren in de handel opgedokken.
Essai de couleur Proefdruk t.b.v. de kleur (ook gebrukt om papier te testen)
Étoile Ster-stempel
Étoile chiffrée Sterstempel met een cijfer in het midden
Étoile muette “Stom”-sterstempel; sterstempel zonder cijfer of letter
Evidé Weggevallen open ruimte in een stempel, waar oorspronkelijk een letter of cijfer stond
Faux (pour les colectioneurs) Vervalsing om verzamelaars te benadelen
Faux (pour servir) Vervalsing om La Poste te benadelen (zie ook: fond de couleur)
Ferroviaires Van de Spoorwegen
Feuille(s) – Bord de F. Zegelvel(len) – Zegelvelrand
Feuillet Velletje bestaande uit meerdere speciale zegels vgl. Yvert no’s 841 en 1422
Fictifs Vignetten zonder frankeerwaarde; opvolgers van de “annulé” en “spécimen”-zegels.
Fil de soie Zichtbare zijdevezel in het papier
Filigraine Watermerk
Fiscaux-postaux Fiskaal-postaal b.v. fiskaalzegel die postaal gebruikt is
Flamme Vlagstempel
Fond de couleur Ondergrond in bepaalde kleur om het namaken van de zegels moeilijker te maken o.a. gebruikt bij het type Sage. (zie ook: : faux pour servir)
Fond de sûreté Beschermlaag aangebracht op de zegel om te voorkomen dat men het stempel uitwiste en de zegel opnieuw gebruikte (zie ook: : guilloche en fond ligné)
Fond ligné – 1 Om bij het drukken de volle vlakken goed te laten afdrukken, moeten deze, in de zgn. legger, een grotere spanning krijgen. Dit deed men door gebruik te maken van een op papier geplakt stuk fijn linnen; dit kon niet meer rekken. Op dit stuk linnen werd een afdruk gemaakt, en op die plaatsen waar een grotere spanning moest komen (in het médaillon om de kop heen) werd nu een stukje karton, papier of soms linnen geplakt. De struktuur van het linnen kwam tijdens het drukken in de afdruk te voorschijn. Vooral bij de getande Cérès-uitgifte komt dit erg veel voor.
Fond ligné – 2 Semeuse – door kunstenaar aangebrachte achtergrond bestaande uit fijne lijnen
Franchise Portvrijdom
Galvano Een via galvanische techniek, uitgaande van samen-gevoegde zegelclichés, vervaardigde drukplaat. Deze galvanos combineerde men tot planches (b.v. 2 galvanos van 150 om vellen van 300 zegels af te drukken.)
Gomme Hollandaise Gom afkomstig uit Nederland – half mat
Gomme métropolitaine Gewone gom (glimmend)
Gomme normale (végétale) Gewone gom (glimmend)
Gomme semi-mate Half matte gom
Gomme tropicale Tropische gom – mat. (Goed te gebruiken in vochtig klimaat)
Gravé Gegraveerd
Grève (timbres de) Noodzegels die tijdens poststaking zijn gebruikt
Griffe Handstempel
Grille Roostervormig stempel
Gros chiffres Grote cijfers in losange stempel
Guilloche Gegraveerde ondergrond van zeer fijne (dikwijls golvende) lijnen. (zie ook: fond de sûreté) Meestal op liggend gedrukte zegelvellen.
Héliogravure Rasterdiepdruk
Hexagonal Zeshoekig (stempel)
Horoplan Stempel waarin de tijd in uren en minuten is aangegeven o.a. gebruikt bij de pneumatiques
Impression à sec Zegel waarop geen zegelbeeld staat door probleem bij de inkttoevoer.
Impression sur raccord Bij het drukken van de rol, rotatief drukken, plakt men de volgende rol aan het uiteinde van de lopende. Op dit raccord, dus aan elkaar geplakte papier, worden ook zegels gedrukt. Het is de bedoeling dat de drukker deze vellen verwijderd hetgeen echter niet altijd gebeurt.
Imprimés Drukwerk
Interpanneau Ruimte tussen twee veldelen die ontstaat als de drukvorm uit twee planches bestaat. Het type Sage werd gedrukt in vellen 300 zegels. Het bestond uit twee planches elk bestaande uit 6 galvanos van 25 zegels. Na het drukken werd bij deze zegel het interpanneau verwijderd.
Jour de l’an Speciaal stempel dat omstreeks 1900 tijdens de nieuwjaarsdrukte werd gebruikt
Journaux Dagbladen
Légende Tekst in het zegelbeeld
Levée exceptionelle Extra brievenbuslichting (na de laatste) in gebruik vanaf 1876 en aangeduid door de letter E + een cijfer in de inkerbovenhoek van het bloc dateur.
Ligne d’encadrement Rand ter omlijsting van de planche die bij het drukken op het zegelvel wordt afgedrukt in dezelfde kleur als de zegel.
Lithografie Steendruk
Locaux Plaatselijke zegels; meestal stadspost.
Losange Ruitvormig (wybertje) stempel
Marge Rand
Marge de feuille Velrand
Marque postale Postmerk; ook stempel
Millésime Cijfer op de horizontale witte strook tussen zegelblokken van25 ineen vel, dat het jaar van drukken aangeeft; b.v. bij zegels gedrukt tussen 1900 en 1910 staat 1 voor 1901, 2 voor 1902, enz.. Er werd steeds maar een cijfer afgedrukt, dus een 1 kan zowel 1901 als 1891 of 1911 betekenen. (zie ook: planche en galvano)
Molette Afdruk van de gravure in metaal (zie ook transfer)
Monobloc Karakteristiek van een drukplaat waarmee een vel postzegels kan worden gedrukt. (vgl Planche; zie ook Virole)
Neuf Ongebruikt
Non dentelé Ongetand.Voor zegels die officieel ongetand zijn het volgende.
Deze zegels zijn afkomstig van gehele vellen die vóór 1940 ongetand in beperkte mate in circulatie kwamen. Meestal waren dit vellen die aan de contrôle waren ontsnapt. Vanaf 1940 zijn er echter regelmatig bepaalde hoeveelheden zogenaamd “per abuis” in de handel gekopmen. De F.I.P. heeft alle na 1940 verschenen non-dentelés op de zwarte lijst geplaatst.
Het ongetand zijn kan ook het gevolg zijn van een fout bij het aanbrengen van de tanding dus abusievelijk ongetand. Een dergelijke mis-tanding is echter zeer onwaarschijnlijk.
Non dentelé partiel Gedeeltelijk ongetand. Dit is het gevolg van het niet goed functioneren van de tandingsmachine. (zie ook Blind Zahn)
Non émis Niet officieel tot uitgifte gekomen
Oblitération Afstempeling
Oblitéré Afgestempeld; ongeldig gemaakt
Odontomètre Tandingmeter
P.D. Port à Destination – port te betalen bij de bestemming
P.P. Port Payé – port betaald: stempel vooral in gebruik toen het nog niet verplicht was dat de afzender port moest betalen.
Paire Paar
Panneau Groot blok van meerdere zegels uit een zegelvel
Papier GC Grand consommation – groot gebruik. Goedkope enigszins grauwe en dunne papiersoort gebruikt om de kosten te drukken.
Papier quadrillé Papier met ruitjes fond. Dit fond bestaat uit een kleurloze vethoudende vernis. (zie ook: fond de süreté)
Papillons de Metz (Papillon=los blaadje papier) Briefjes die in een bundeltje bij elkaar met een luchtballon werden verstuurd tijdens het beleg van Metz in september 1870.
Paquebot Pakketboot; ook gewone boot die postvervoert
Percé en arcs Perforatie (tanding) van zegels niet door gaatjes, maar door dunne inkepingen; soort boogjes. (zie o.a. Yvert 11 t/m 18)
Percé en lignes Perforatie (tanding) van zegels niet door gaatjes, maar door dunne inkepingen; soort streepjes. (zie o.a. Yvert 11 t/m 18)
Perfin Firma perforatie. Door grootgebruikers aangebrachte perforatie in de zegel om misbruik/diefstal te voorkomen.
Petits-chiffres Klein cijfer type o.a. in losange stempel
Pigeongrammes Duivenpost tijdens beleg Parijs 1870-71
Piquage Speciaal soort tanding (zie o.a. Yvert 11 t/m 18)
Piquage à cheval Alsgevolg van verkeerde plaatsing van het zegelvel in de perforeermachine foutief aangebrachte perforatie b.v. door het zegelbeeld.
Planche Tot drukplaat/vorm samengevoegde zegelclichés waarvan gehele zegelvellen worden gedrukt. Een planche kon bestaan uit 4 of 6 zegelblokken gescheiden door horizontale (intervalle horizontale) en verticale uitsparingen. (zie ook: galvano)
Plat (à-) Vlakdruk
Pli accordéon Accordeon plooi – als het papier voor het drukken een dergelijke plooi bevat kan binnen de plooi geen drukinkt komen. De zegel vertoont een wiite streep.
Pneumatique Buizenpost (speciale vorm van postbezorging; afgeschaft in 1984)
Poinçon Door de kunstenaar gemaakte gravure
Pont Intervalle horizontale (zie plache)
Port Livre Speciaal tarief voor de verzending van boeken.
Préoblitérés Voorafgestempelde zegels voor groot-gebruikers
Publicitimbre Zegel met reclamestrook aan een van de zijden.
Pubs Zegels (meestal uit postzwegelboekjes) met reclame tekst op het nog aan de zegel zittende stuk velrand.
Rebuts Onbestelbare poststukken – dienst waar onbestelbare poststukken ambtshalve geopend mogen worden.
Recette (principale) (hoofd-)Postkantoor
Recette composé Postkantoor waarvan het gehele personeel in dienst is van de staat
Recette simple Postkantoor waarvan alleen de directeur in dienst is van de posterijen
Recouvrement Frankeerrecht, waarvoor speciale zegels bestonden, om wissels en andere waardepapieren te innen (zie o.a. timbres taxe 1908)
Recto verso Spiegelafdruk op de achter(gom)zijde. Dit komt voor als tijdens het drukken door haperende papierdoorvoer een afdruk ontstaat op de tegencylinder of vlakke plaat. Deze afdruk komt vervolgens op de achterzijde van het (de) volgende vel(len). Ook kan het gebeuren dat het drukvel op de tegencylinder ontbrak.
Recto verso décalé Verschoven spiegelafdruk op de achterzijde.
Recto verso double Dubbele spiegelafdruk
Recto verso partiel Gedeeltelijke spiegelafdruk op de achterzijde ontstaan doordat het papier tijdens de drukgang omgevouwen was. Tijdens de volgende drukgang werd het op het spanvel afgedrukte beeld overgebracht op de achterzijde van het bedrukte vel.
Regommagé Nagegomd
Réimpression Herdruk. Zie b.v. eerste uitgifte (gedeeltelijk herdrukt ivm tentoonstelling in Londen)
Renversé Achterkant (?)
Repiqué Nagetand. Ook postwaardestukken met naderhand bijgedrukte privé reklame.
Report Afdruk van een tekening aan de hand waarvan een nieuw cliché wordt gegraveerd.
Restauré Fraaie term voor “gerepareerd”.
Retour à l’envoyeur Terug naar de afzender
Romain Romeins lettertype (soepele overgangen van dun naar dik, driehoek schreven en voetjes).
Rotative (impression) Rotatie vlakdruk (?)
Rouille Roest
Roulettes Rolzegels
Rurale Platteland
S.P.M. Saint Pierre et Miquelon. Opdruk op zegels courant voor dit Territoire Outre Mer
Sage Ontwerper van naar hem genoemde zegeltype “Groupe allégorique Paix et Commerce” in gebruik van 1876 tot 1900
Semeuse Zaaister; zegeltype in verschillende vormen in gebruik van 1903 tot 1940
Semeuse camée Zie semeuse fond plein
Semeuse f.p. avec sol Idem met effen ondergrond op klein heuveltje
Semeuse fond plein Idem met effen ondergrond
Semeuse ligné Zegel van het type zaaister met horizontaal gestreepte ondergrond
Signé Getekend (door keurmeester)
Spécimen Voorbeeld; als regel gebruikt op de scholen van La Poste voordat de zegels “Cours d’instruction’ in gebruik werden genomen.
Surcharge Opdruk; meestal nieuwe frankeerwaarde
Surcharge déplacée Verschoven opdruk alsgevolg van onjuiste plaatsing van het zegelvel in de pers.
Surtaxe Toeslag; meestal t.b.v. liefdadig doel
T.O.M. Territoire Outre Mer
T.V.P. Timbre à Validité Permanente. Zegel zonder waarde-aanduiding waarvan de verkoopprijs aangepast wordt aan het geldende tarief
Taille douce Diepdruk; eerste zegel Yvert 252
Temporaire Tijdelijk
Timbre Zegel; soms ook stempel. (?)
Timbres mobiles Losse zegels
Tirage Oplage / drukgang
Transfer Geharde ronde afdruk van een molette, waarmee het zegelbeeld wordt overgebracht op de virole/cylinder.(Taille douce)
Type Verschil in zegelbeeld door gebruik van een afwijkend cliché
Usé Gebruikt
Valeur Waarde (niet te verwarren met “cote”)
Valeur faciale Frankeerwaarde (zoals afgebeeld op de zegel).
Variété Zegel die afwijkt van het oorspronkelijke ontwerp als gevolg van onopzettelijke fouten bij de productie.
Vergé (papier vergé) geribeld papier (meestal horizontaal)
Virole Drukplaat die in combinatie met andere een drukcylinder vormt. Elke virole drukt een vel postzegels (monobloc).